De Volendammer kwak VD172: foto's van de restauratie van het vlak en de huid

Vlak, Huid en Berghouten

Het vlak

Voor een nieuw vlakdeel wordt eerst, van voren tot achteren, een mal getrokken. Aan de hand van de mal wordt een plank uitgezocht (dikte 6,5 cm, lengte ca. 15 m, breedte 60-80 cm). Hierna moet het deel aan de voor- en achterkant krom worden gemaakt. Dit gebeurt met een gloeiend heet houtvuur en water om te voorkomen dat het hout te erg inbrandt. Het duurde soms ruim dertig uur voordat de plank voldoende krom was. Hierna wordt de verbrande bovenlaag en de roet weggeschraapt en kan het deel onder het schip worden gebracht. Vanwege het enorme gewicht en de omvang gebeurt dit vooral met rollen en hefbomen. Vervolgens kan de scheepstimmerman de naden over de hele lengte pas maken, waarna het met stalen pennen aan de leggers in het schip wordt bevestigd.

Nieuwe huidgangen

	Allereerst wordt op de plaats van de oude huidgang een mal gemaakt met strooklatten en reepjes triplex (zie foto). Deze constructie geeft precies de breedte van de nieuwe gang aan en is gemakkelijk weg te nemen. Aan de hand van de mal kan nu de nieuwe huidgang uit een eikenhouten plaat gezaagd worden.
	Vervolgens wordt de huidgang krom gebrand met een gasbrander. Dit moet heel secuur gebeuren om een mooie, vloeiend verlopende bocht te krijgen. Op de foto is Cees Droste een gang voor de boeg aan het branden. Het houten deel rust hierbij op de zogeheten brandstelling en aan het uiteinde hangt een gewicht, om het hout op spanning te houden. Om te bepalen of de kromming voldoende is, wordt een staaf betonijzer krom gebogen langs het schip. Door deze af en toe naast de gang te houden, wordt de kromming gecontroleerd.
	Als de gang krom gebrand is, wordt deze nog warm en zo snel mogelijk met lijmtangen tegen het schip geklemd. Zonodig kan in dit stadium nog wat worden gebrand, om de puntjes op de i te zetten. De nieuwe, nog ruwe huidgang blijft nu om te 'wennen' minstens een nacht aan het schip geklemd.
	Vervolgens wordt de roet van de huidgang afgeschaafd, en kan het echte passen en meten beginnen: de nieuwe gang moet namelijk exact op de onderliggende bestaande gang passen. Dit is een erg nauwkeurig en tijdrovende klus. Als ook dit gereed is, wordt de nieuwe gang op de spanten bevestigd met stalen pennen. Voor elk spant zijn 3 of 4 pennen nodig per gangdeel. In totaal zijn voor de hele scheepshuid meer dan duizend stalen pennen gebruikt.
	Het resultaat is een prachtige strakke nieuwe huid, zoals op deze foto van stuurboordzijde is te zien. In totaal zijn er 28 huidplanken nodig, met lengtes varierend van 5 tot ca. 9 meter.

Nieuwe berghouten ( september 1997)

Boven de huid bevindt zich het berghout. Dit is balk die rondom het schip loopt en daarmee als een stootrand fungeert. Tevens is het een van de belangrijkste langsverbanden in het schip en bepalend voor de zeeg in het schip. Een berghout bestaat uit 3 delen: voorstuis middenstuk en achterstuis. De stuizen komen uit kromgegroeide eiken stammen, de middenstukken zijn rechte balken.

Cees Droste zaagt een voorstuis uit een ruw stuk eikenhout.	Het middenstuk van het berghout wordt pasgemaakt en vervolgens om de nieuwe spanten heen getrokken.
	Nadat een voorstuis de goede vorm heeft en precies pas is gemaakt, kan deze aan de spanten worden bevestigd.

Als laatste wordt de volledige nieuwe huid nog eens rond en glad geschaafd, zodat de huidgangen vloeiend in elkaar overlopen en alles mooi strookt .